Pitir sadaqası — orazadan shıǵıw munasibeti menen beriletuǵın sadaqa. Ol Ramazan ayında paydasız gáp-sóz, islengen qáte hám kemshiliklerdi juwıw hám de jarlı, miskin, jetim hám jesirlerdıń ashlıqların ketiriw maqsetinde engizilgen. Imam Vaki ibn Jarrah rahimahullah aytadı: “Pitir sadaqası – sajdayi sahuwge uqsaydı. Namazdıń orınlanıwı shárt (wajip) ámeli tark bolǵanda, sajdayi sahuw islew menen namaz tuwrılanǵaninday, pitir sadaqası da orazanıń kemshiliklerin toldıradi”.
Hanafiy mazhabinda pitir sadaqası orınlanıwı wajip ámel esaplanadı.
Qashan beriliwi kerke?
Pitir sadaqasın ramazan hayti kúni tań atqannan yaǵnıy tańǵı namazınıń waqtı kirgennen baslap hayt namazına shıǵıwdan aldınǵı waqıtqa shekem beriw wajip. Ramazan ayi baslanıwı menen berilse de boladı. Biraq hayt namazınan keyinge qaldırmawliq kerek. Egerde insan pitir sadaqasın hayt namazına shekem bere almasa, namazdan keyin beredi, bıraq sawabi ramazan ayında bergeninde bolmaydı, biraq beriwi shárt. Yaǵnıy onı bere almay qalǵan insaniń moynında pitir sadaqasın beriw orınlanıwı wajip bolıp qolaveradi.
Kimler beriw kerek?
Húr, nisab (zakat beriwge qadir) muǵdarıdaǵı mulkke iye bolǵan (pitir sadaqasın beriwde nisabdagi bayliqtin óshiwshi bolıwı itibarǵa alınbaydı) musulman er adam hám hayaldıń moynına pitir sadaqasın beriw wajip boladı. Nisab muǵdarıdaǵı mulkke iye insan balaǵatqa jetpegen balaları atınan pitir sadaqasın beriwi wajip. Er adam áyeli hám balaǵatqa jetken perzentleri ushın pitir sadaqasın beriwi wajip emes, bálki olardıń ózleri beriwi maqsetke muwapıq boladi. Biraq balaǵatqa jetken perzentleri hám áyeli ushın olar aytpasa da, pitir sadaqasın berse, olardin moynınan pitir sadaqası ótelgen boladı. Hayt keshesi tuwılǵan bópe ushın da ákesi pitir sadaqa beriwi wajip boladı. Hamle hám hayt kúninen aldın qaytıs bolǵanlar ushın bolsa orınlanıwı wajip bolmaydı.
Kimlerge beriledi?
Pitir sadaqası musulman jarlı — miskinlerge beriledi. “Fatavoi Hindiya” kitabında keltiriwine qaraǵanda, fitrdi beriwde eń ábzalı, áwele, (jarlı) ájaǵa — inige, apa -qarındaslar esaplanadı. Keyin olardıń perzentleri. Olardan keyin ámeki-apalar, keyininen olardıń perzentleri. Dayı — apalar hám olardıń perzentleri keyin joqarıdaǵilardan tısqarı aǵayınler. Olardan keyin qońsılaslar, kásiplesler, keyin hamshaharlar yamasa awıllaslar haqılı esaplanadı.
Kimlerge berilmeydi?
Pitir sadaqası nisab muǵdarınsha bayliǵi bolǵan bay kisige, óziniń ata-anası, ata -ajesine, óziniń ul-qızlarına hám olardıń perzentlerine, er-hayal bir-birine beriw múmkin emes. Sonıń menen birge, ǵayrı dinge, buzıqqa, gúná hám ma’siyatga, sonıń menen birge musulmanlarǵa ziyan keltiretuǵın hár qanday jumıslarǵa sarplaytuǵın insanlarǵa berilmaydi.
Pitir sadaqasın mútájlerdiń qolına qiymatin (naq pul) beriw kerek. Bul pullar meshit qurılısı, ulıwma qayırqomlıq jumısları ushın beriliwi múmkin emes.
Oraza tutpaǵanlar ham fitr sadaqasini beredima?
Qandayda bir keshirim sebepli oraza tuta almaǵanlar da ózleri yamasa olar atınan napaqa (yaǵniy perzentleri) beriwi kerek bolǵan adam pitir sadaqasın beriwi kerek.
Pitr sadaqasi qansha muǵdarda beriledi?
2025 -jıl ushın hár bir jan basına pitir sadaqasınıń muǵdarı:
2 kl biydaydan — 8 000 (segiz mıń) swm;
4 kl arpadan — 20 000 (jigirma mıń) swm;
2 kl kishmishten — 100 000 (bir júz mıń) swm;
4 kl xurmadan — 160 000 (bir júz alpis mıń) swm dep belgilendi.
Hár kim óz múmkinshiligine kelip shiǵip bul tórt ónimniń qálegen bir túrinen pitir sadaqasın berse jetkilikli.
Esletpe! Pitir sadaqası bahaları Nókis qala bazarlarındaǵı bahaǵa tiykarlanıp belgilengen bolıp, hár bir wálayat óz bazarlarındaǵı bahaǵa qarap pitir sadaqasın belgileydi.
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy
orta arnawli Islam bilim jurti oqitiwshisi
Sabirbaev Ilyas Asematdin uli.
